Η Εθνική Κοινωνική Συμφωνία για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας είναι νόμος του κράτους από τον Φεβρουάριο του 2026. Είχε προηγηθεί η υπογραφή της από τους κοινωνικούς εταίρους (ΓΣΕΕΕ και εργοδοτικοί σύνδεσμοι) τον Νοέμβριο του 2025. Χαρακτηρίστηκε ιστορική τομή, που θα ενισχύσει τη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων και θα οδηγήσει σε ουσιαστικές αυξήσεις μισθών.
Η Κοινωνική Συμφωνία παρουσιάστηκε ως «επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων», που δίνει οριστικό τέλος στους μνημονιακούς περιορισμούς. Μόνο που όπως ανέδειξαν με παρεμβάσεις τους στο in διακεκριμένοι επιστήμονες, όπως ο Καθηγητής Εργατικού Δικαίου Άρις Καζάκος και ο Καθηγητής Εργασιακών Σχέσεων Γιάννης Κουζής, η αποκατάσταση προμνημονιακών κεκτημένων είναι περιορισμένη. Για παράδειγμα επανέρχεται η αρχή της πλήρους μετενέργειας, δηλαδή εξακολουθούν να ισχύουν όλοι οι κανονιστικοί όροι της συλλογικής σύμβασης εργασίας και μετά την παρέλευση της τρίμηνης παράτασης, μέχρι τη σύναψη νέας συλλογικής ή ατομικής σύμβασης. Όμως, σύμφωνα με τους ειδικούς ακόμα και αυτή η επαναφορά είναι «κολοβή», αφού πριν τα μνημόνια ίσχυε εξάμηνη παράταση, ενώ αφήνει παραθυράκια για υπογραφή ατομικών συμβάσεων μετά την παρέλευση του τριμήνου.
Στις θετικές αλλαγές είναι ότι οι συλλογικές συμβάσεις μπορούν να επεκτείνονται πιο εύκολα στο σύνολο ενός κλάδου ή ενός επαγγέλματος, αρκεί να καλύπτουν το 40% των εργαζομένων, από 50% που ίσχυε πριν. Το όριο παρακάμπτεται πλήρως αν τη σύμβαση υπογράφει η ΓΣΕΕ με μία εθνική εργοδοτική οργάνωση, την πιο αντιπροσωπευτική στον κλάδο. Όμως η βελτίωση αυτή δεν καταργεί μνημονιακούς περιορισμούς, αλλά προηγούμενα μέτρα της κυβέρνησης της ΝΔ, όπως έχει διευκρινίσει ο καθηγητής κ. Κουζής. Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία παρά τις ελλείψεις και τα τρωτά της, θεωρείται θετικό βήμα που θα «ξεκλειδώσει» την υπογραφή ΣΣΕ, αυξάνοντας την κάλυψη των εργαζομένων από αυτές.
Η Ελλάδα παραμένει ουραγός στις συλλογικές συμβάσεις
Ποια είναι όμως η πραγματική εικόνα των συλλογικών συμβάσεων, επτά και πλέον μήνες από την ψήφιση του νόμου για την Εθνική Κοινωνική Συμφωνία; Στην Ελλάδα το ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων από κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συλλογικές συμβάσεις έχει υποχωρήσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα την τελευταία δεκαπενταετία, στο 19% σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ
Το ποσοστό αυτό, που αντιστοιχεί σε περίπου 466.000 μισθωτούς σε σύνολο 2,46 εκατομμυρίων, αφορά δυνητική κάλυψη. Η ίδια έρευνα παραδέχεται ότι το πραγματικό ποσοστό είναι πολύ χαμηλότερο, αφού από τις 51 ΣΣΕ που ήταν σε ισχύ το 2025, μόλις οι 10 είχαν κηρυχθεί γενικά υποχρεωτικές. Αφορούν κυρίως ξενοδοχεία, ιδιωτική ασφάλιση και ναυτικά επαγγέλματα και καλύπτουν περίπου 175.700 εργαζόμενους ή μόλις το 7% των μισθωτών. Οι υπόλοιπες συμβάσεις είναι υποχρεωτικές μόνο για τα μέλη των συμβαλλόμενων μερών (σωματεία και εργοδοτικές ενώσεις) και όχι για το σύνολο κάθε κλάδου. Ακόμα όμως και γι’αυτούς δεν μπορεί να ελεγχθεί αν εφαρμόζεται. Αφενός δεν υπάρχει μηχανισμός παρακολούθησης, αφετέρου είναι συνήθης πρακτική πολλών επιχειρήσεων να δηλώνουν ότι δεν είναι μέλη των εργοδοτικών ενώσεων (ή να αποχωρούν κατά το δοκούν), για να αποφύγουν την εφαρμογή των ΣΣΕ.
Η ευρωπαϊκή οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς, που ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με τον νόμο 5164/2024, ορίζει ότι το ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων από ΣΣΕ σε όλες τις χώρες της ΕΕ πρέπει να είναι τουλάχιστον 80%. Για να πιάσει η Ελλάδα αυτόν τον στόχο, με ένα πλάνο πενταετίας, πρέπει να υπογραφούν ΣΣΕ που να καλύπτουν τουλάχιστον άλλο ένα εκατομμύριο εργαζόμενους και να κηρυχθούν όλες – νέες και παλιές – γενικά υποχρεωτικές. Απευθυνθήκαμε στο υπουργείο Εργασίας για να μας δώσει επίσημα στοιχεία για την πρόοδο που έχει γίνει μέχρι σήμερα.
Συγκεκριμένα ζητήσαμε ενημέρωση για το σύνολο και το είδος των ΣΣΕ που υπογράφηκαν από τον Φεβρουάριο του 2026, τον αριθμό των εργαζομένων που καλύπτουν και τι αυξήσεις περιλαμβάνουν. Το υπουργείο μας απάντησε με μια ονομαστική λίστα, χωρίς όμως να δίνει λεπτομέρειες. Η απάντηση ήταν ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν πόσοι εργαζόμενοι καλύπτονται πραγματικά, καθώς «θα πρέπει να γνωρίζουμε αν ο εργαζόμενος είναι συνδικαλισμένος ή όχι, καθώς και τα ΑΦΜ των επιχειρήσεων-μελών της εργοδοτικής οργάνωσης, στοιχεία που δεν τα έχει το Υπουργείο».
Ακριβή στοιχεία υπάρχουν μόνο για τις επιχειρησιακές συμβάσεις, οι οποίες καλύπτουν όλο το προσωπικό της εκάστοτε επιχείρησης και αφορούν συνολικά 106.400 εργαζόμενους. Επιπλέον οι δύο ΣΣΕ που επεκτάθηκαν (εστίαση και επιχειρήσεις ζαχαρωδών), εφαρμόζονται υποχρεωτικά στο σύνολο του κάθε κλάδου, καλύπτοντας σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας περί τους 500.000 εργαζόμενους.
Επτά μήνες κοινωνική συμφωνία: Επιχειρησιακές πάνω από το 90% των νέων συλλογικών συμβάσεων
Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία που μας απέστειλε το υπουργείο Εργασίας, από 16.2.2026 και εφεξής, έχουν κατατεθεί οι ακόλουθες ΣΣΕ:
• 10 Κλαδικές
• 5 Ομοιοεπαγγελματικές
• 144 Επιχειρησιακές.
Σύνολο 159 ΣΣΕ
Οι κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές αφορούν:
• Βιοτεχνίες-Βιομηχανίες Ζαχαρωδών
• Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης
• Εστίαση
• Οδηγούς τουριστικών λεωφορείων
• Προσωπικό Ιδιωτικού Δικαίου στους ΟΤΑ
• Τεχνολόγους και Επιστήμονες Τροφίμων
• Εργαστήρια ζαχαροπλαστικής
• Αρτοποιεία
• Επιχειρήσεις καλλυντικών
• Δημοσιογράφους Ιδιωτικού Δικαίου στο δημόσιο
• Φορτοεκφορτωτές Λαχαναγοράς Αθηνών
Όπως διευκρίνισε το υπουργείο, μόνο δύο κλαδικές ΣΣΕ έχουν επεκταθεί στο σύνολο κάθε κλάδου, με σχετική υπουργική απόφαση (11/5/2026, ΦΕΚ Β΄ 2629):
α)για τα επισιτιστικά καταστήματα
β) για τις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις ζαχαρωδών προϊόντων
Το υπουργείο εκτιμά ότι καλύπτουν 500.000 εργαζόμενους.
Πόσοι εργαζόμενοι καλύπτονται σήμερα από συλλογικές συμβάσεις
Μόνο και μόνο από το περίπου μισό εκατομμύριο εργαζόμενους σε εστίαση-ζαχαρώδη, θεωρητικά το ποσοστό κάλυψης από κλαδικές ΣΣΕ θα πρέπει να έχει ανέβει από το 20% στο 40%. Ωστόσο, αν ισχύουν όσα καταγγέλλει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό-Τουρισμό (ΠΟΕΕΤ), βρισκόμαστε ακόμα πολύ μακριά και από αυτό. Όπως αναφέρει κατά τη διάρκεια της τουριστικής σεζόν κορυφώθηκαν τα φαινόμενα εργοδοτικής παραβατικότητας, με συστηματική καταστρατήγηση τόσο των κλαδικών συμβάσεων εργασίας όσο και της εργατικής νομοθεσίας. Για παράδειγμα, σε πολλές περιπτώσεις την κάρτα εργασίας δεν τη χτυπάει ο ίδιος ο εργαζομενος, αλλά τα γραφεία προσωπικού των ξενοδοχείων και των επιχειρήσεων εστίασης, αλλοιώνοντας τον πραγματικό χρόνο εργασίας των εργαζομένων και με αυτό τον τρόπο χάνονται υπερωρίες, προσαυξήσεις και ημέρες ανάπαυσης. Η ΠΟΕΕΤ υποστηρίζει ότι από τις 80.000 επιχειρήσεις του κλάδου της εστίασης, μόνο το 5% εφαρμόζει πλήρως την κλαδική Συλλογική Σύμβαση.
Πού «σκαλώνει» η υπογραφή κλαδικής σύμβασης στο εμπόριο
Ο μαζικότερος κλάδος του ιδιωτικού τομέα είναι το εμπόριο (χονδρική-λιανική) στο οποίο εκτιμάται ότι απασχολούνται περισσότερα από 700.000 με 740.000 άτομα. Οι περισσότεροι είναι μισθωτοί εργαζόμενοι στο λιανεμπόριο, περίπου 330.000 άτομα. Οι υπόλοιποι είτε εργάζονται στη χονδρική, είτε είναι αυτοαπασχολούμενοι ή βοηθοί σε οικογενειακή επιχείρηση, καθώς η πλειονότητα των επιχειρήσεων είναι ατομικές.
Οι διαπραγματεύσεις για υπογραφή συλλογικής σύμβασης στο λιανεμπόριο συνεχίζονται, μεταξύ της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδας (ΟΙΥΕ) και των εργοδοτικών φορέων, όπως η Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ) και η Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ). Όμως οι διαδικασίες φαίνεται πως έχουν «σκαλώσει» καθώς δεν έχει βρεθεί κοινό έδαφος μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.
Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, οι εργαζόμενοι διεκδικούν κλαδική συλλογική σύμβαση, με αύξηση στον βασικό μισθό του εμποροϋπάλληλου στα 1.000 ευρώ με προσαύξηση 10% για κάθε τριετία. Ζητούν κατοχύρωση των ειδικοτήτων και επαναφορά όλων των επιδομάτων που ίσχυαν κατά την τελευταία σύμβαση που βρισκόταν σε ισχύ (δηλαδή το 2012). Η εργοδοτική πλευρά επιμένει σε χαμηλότερες αυξήσεις ενώ υπάρχει διαφωνία και στα επιδόματα.
Επίσης βρίσκονται σε εκκρεμότητα διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετέχουν η ΓΣΕΒΕΕ και ο ΣΕΒ προκειμένου να υπογραφεί μία ενιαία κλαδική σύμβαση στον κλάδο του Μετάλλου, καθώς σήμερα ισχύουν δύο κλαδικές συμβάσεις, με τη μία να αφορά τις βιοτεχνίες και την άλλη τις βιομηχανίες αντίστοιχα.
Τέλος, εκκρεμεί η έκδοση υπουργικών αποφάσεων που θα «ξεκλειδώσουν» κρίσιμα βήματα για την υπογραφή ΣΣΕ, όπως η πιστοποίηση του ελάχιστου ορίου κάλυψης του 40% για να επεκταθεί μια κλαδική σύμβαση.